Vescovo - Bonincontrus De Bovi, Hystoria de discordia et persecutione

Hic primo ponitur auctoris intentio. Exsurgant Venete preconia clara per orbem digna cani et lauto decorari carmine gentis et vigilent, sopita diu, terrisque sub omni climate distinctis exempla celebria donent: Ecclesie matri parere patrique favere pontifici summo, crucis ad vexilla subesse. Area scribendi pateat latissima, quamquam res gestas Venetum si prosequar ordine, qua sint parte soli pelago felici sorte profecti et sua si referam primordia bella triumphos que mundi variis e partibus ante tulerunt, rebus et immensis mea mens, mea cederet etas. Nonnisi nunc lites tractataque federa pacis per Venetos dicam, rubre quas nomine barbe commovit princeps adversus principis almam naviculam Petri moderatoremque verendum lintris Alexandrum qui, tertius ordine patrum, istud Alexandros post binos nomen habebat.

Invocatio auctoris ad Deum patrem et filium et spiritum sanctum et ad beatum Marcum evangelistam. O pater omnipotens, o fili, o spiritus alme, una Dei paritas personis insita ternis, exhilarare animum vatis, quo metra decenti nostra cheli resonent. Sed tu, clarissime fili Christe patris summi, cuius specialior hic nunc res agitur, – pulsus fuit ille vicarius alma sede tuus tandemque tua pietate reductus, – annue principiis, medio concede potiri, fine tibi grato vigeat per secula carmen. Et tu, Marce, Dei verax historice nati, cuius in ecclesia gratissima federa pacis facta fuere sacri patris cum principe rubro, fautor ades linguamque tuo largire poete: ut quoque per seriem tribuisti dicere quondam gesta michi, dum te canerem, vitamque necemque adventusque tuos Pellea ex urbe revulsi teque sinu Veneto pretiosa sede repostum, nunc et in hoc presta Venetorum carmine vires.

Hic narrat auctor ponendo causas discordie inter Imperium et Ecclesiam. Vocibus Imperii concordibus inclitus heros assumpsit sceptrum Fredericus et Urbis et orbis, cui tribuit rutili prenomina barba coloris.

Hic narrat qualiter Adrianus papa coronavit Fredericum imperatorem. Huic Adrianus, erat qui summus in Urbe sacerdos, Imperii diadema dedit capitique coronam inposuit pedibus, magni piscantis in aula; quem simulac sumpsit Fredericus primus honorem grandia diversi peragebat partibus orbis utpote magnifici cordis vir clarus et, alta nobilitate virens, dignus diademate tanto, huius in historiis vates si scribat Homerus, non erit artis iners, operi sed debita nostro expediam nostrisque canam referenda libellis.

Hic narrat quod iste Fredericus imperator multas construxit et dextruxit civitates et specialiter Mediolani civitatem. Construxit quasdam, quasdam destruxit et urbes funditus et turres et menia maxima vertit equavitque solo, quas inter celsior olim urbs Mediolanum sua diruta pergama flevit, flevit et extinctos crudeli Marte colonos ipsa suos et damna fide graviora tulisse, thesauros et flevit opes sibi milite raptas theotonico, sed damna magis sunt fleta Magorum munera qui Bethlem nato tibi, Christe, tulerunt: aurum thus mirram regique Deoque viroque. Baldesar et Gaspar cum Melchior haud decuisset urbis in everse tantos mansisse ruinis. Hos tunc Radulphus, quem celsa Colonia vidit archiepiscopii proprii dicione potitum, a Mediolano, commisse providus urbi, transtulit et celebres celebri sub sede locavit, non tamen ignaro Frederico principe facti. Iste fuit sacre fautor defensor amator sedis apostolice Fredericus, vixit ut ille qui sibi Romani dederat prelustria regni. Ast Adrianus ubi, moriens, discessit ab alma sede Petri et mantum reliquo dimisit habendum, sedit Alexander tertius qui sanguine tusco claruit et claris descendit origine Senis dogmatibus legis divine plenus et equi dilector fideique pugil non territus, acer defensor veri, constanter ad ardua tendens. multa suis gessit memorari digna diebus hic sacer antistes, hereses radicitus omnes catholica virtute fugans, donabat honestos muneribus largis, Simonis despector avari. Isque pater sanctus convicit quatuor inter cetera scismaticos fidei fulgore coruscans: Octavianus enim primus Guidoque secundus, tertius ac Laudo, quartus fuit ipse Iohannes. Pestiferos omnes diversis urbibus ortos hos pius ad sacre fidei perducere normam papa putans magnis donis donavit et auxit: tres etenim rubri donavit honore galeri, nec fuit illius quartus sine munere, sed quid contulit in gremio colubres fovisse ferentes toxica pectoribus? papa fugere relicto, mox et adheserunt Frederico: scisma veneni spargentes totam rubicundi principis aulam accusant culpantque patrem referuntque minacem Imperio et, verbis odiosis, undique motus irarum inveniunt inter duo sidera mundi Italieque urbes magnorum mole dolorum oppressas turbasse patrem nimiumque gravare. Et sic falsa levi miscebant plurima vero, ne quicquam fictum fictos dixisse putaret. Ardet ut admoto leviter de sulphure teda illita, sic animus calidas declivis in iras principis ardescit minimis dirosque furores intus agit, sed causa odii fuit altera maior: quippe sacer pastor Frederico plura iubebat vel fieri vel non fieri, penalia subdens opportuna, quibus princeps parere negabat. Immo ferens graviter quicquam sibi patre iuberi prorsus Apostolico mandataque fortia vinctis interfusa minis, papalia iussa reiecit promptior in vetitum, nichil pia grammata pendens. Processit contra pater, hunc anathemate nodans rite, gravi Ecclesie gladio quoque trusit eundem. Hic anceps gladius bis acuta cuspide cedit, ex prima feriens animam corpusque secunda; sic gravis exemplo Simon ille veneficus olim per piscatoris iactus sub Tartara clavem. Ipse sed ulcisci cupiens Fredericus acerbum edictum statuit ne tellus ulla vel ullus substineat papam princeps, sed deferat illum Imperio. Ut tali succederet ultio culpe addidit et penam: deleri aut morte piari. Urbibus italicis dedit hec ducibusque latinis causa metus tantos ut nemo sumere patrem sive sibi tentarit opem conferre, sed una forte suum tentans urbs Spoletana favorem pendere pontifici grave proh! tulit ipsa favoris munus ad exitium sub principe ducta minaci. sed nec Roma suis confisa est viribus, olim theutonica memorans quantum sit territa pugna: nempe coronari cum venerat ante, Neronis in prato posuit Fredericus castra vetusto. Tunc lis orta fuit Romanos inter et ipsos theutonicos peiusque tulit Germania primo. At postquam virtus dispersa revenit in unum, Romulidas longis invadunt ensibus Arcto deducti proceres. Durissima pugna resurgit, Ausonidis animos dant menia proxima terre, Germanis tutela sui. Ceduntur utrinque, at male Romanos levis armatura tuetur. Sed nec turba minor crescentis prelia turbe sustinet, ad reditum cursu coguntur anhelo: non fugiunt qui tecta petunt sua, plurima cedes urbis ad introitum Romane est edita gentis ante quidem portam cui prebuit angelus olim nomina, conciderat gladii Romanus in ore plurimus et plures tunc sunt sine morte retenti. Clauduntur porte, repetit tentoria miles et fortes infrenat equos armisque coruscans exspectat si qui veniant ad prelia rursus. At probus antistes proprios ex ordine cives arguit et pacis pertractat federa grate captivosque precum multa vix mole redemit.

Qualiter dominus papa ivit ad regem Francie metu imperatoris. Hec sub Adriani lis edita tempore patrem movit Alexandrum male ridere viribus urbis, inspectisque locis ubi tutus viveret, altum Francorum regem fidenter cautus adivit. Rex pius et fortis sacre per secula tutor Ecclesie patrem regaliter usque receptans sumpsit et ut papam voluit papalibus uti. Omnis enim clerus patri parebat et omne regnum ceu Rome papali sede potito. Sensit ut illa ruber Fredericus, protinus ira ferbuit et misit Letis et grammate regi ut sibi vel papam reddat vel cardine regni pellat et alterutrum si spreverit arma parentur. inclitus imperio rex neutrum velle remittens adicit ante suos atavos per secula reges Ecclesiam fovisse Dei totumque per orbem augmentasse fidem sacram, se nunc quoque iustum velle pati bellum pro religionis amore seque, Dei fisum, regnique potentis honorem et palmam tanti laturum credere belli ac pro se pugnare Deum fideique rebelles sternere et eternam Petri deducere sedem. Hec ubi percepit Fredericus, primus amicas undique concivit gentes ad bella, Bohemos evocat et Dacos Ghotos superque feroces Theutonie populos Francorum invadere regem. Francigeneque pio vires dedit Anglia regi, rex quoque pugnaces secum tulit ipse Britannos, Flandria belligeros a pectine misit in arma, nec longinqua dedit regi Burgundia robur et nondum titulo felix Vasconia sacre Sedis Apostolice vicinaque Gallia misit.

Qualiter papa recedens de Francia venit Venetias et stetit in Sancta Maria de Caritate. At pius ut tantos belli consurgere fluctus sensit Alexander solam seseque furoris esse videt causam, varie tot milia gentis noluit in tante discrimina mittere cedis clamque sibi socio sumpto per cuncta fideli egreditur fidique sinit munimina regni. More sacerdotis modici per Gallica tutus oppida descendens Italas pervenit in oras Lombardasque urbes silvestris imagine capri transiliens tutam Venetorum contigit urbem cenobioque Dei genitricis in ede receptus, clericus ut simplex, divinis usque vacabat obsequiis durum satagens transcurrere tempus. Hic Augustini monachorum ex ordine sancti conventus celeber viget et tunc usque vigebat. utque capellanus residebat papa locello sollicitus viteque gerens exempla beate. Hanc pater ecclesiam postquam fuit agnitus ipse rite suis manibus venia testante dicavit marmor ut ecclesie residens in fronte fatetur. Tunc dedit egloceros annales mille ducentos, Christe, tibi, tribus et viginti exinde remotis.

Qualiter papa fuit cognitus in Venetiis. Venerat interea Venetam peregrinus ad urbem ex voto nutuque Dei, qui noverat ipsum pontificem viditque patrem sua sacra gerentem officia et viso quid agat deliberat ipso. Moxque ducem peregrinus adit, narrat quoque summum se vidisse patrem verum et se noscere papam. Tunc Venete dux urbis erat Sebas-que-tianus inclitus, egregia genitus de prole Ziani. Hic per multa sciens papam residere vetusto argumenta loco, mox consiliare vocavit concilium tractantque geri quid convenit et quid expediat. Cetus fuit hec sententia docti: “Omnia que sancto expediunt insignia patri “Ocius efficiunt clamidem mitramque pedumque “ornamenta, quibus pater insignitur in alta “sede Petri”. Et posthac venit patriarcha Gradensis, cui Castellanus sociatur episcopus, omnis clerus item, veniunt meliores urbis et inde procedunt, iubilant, crucis et vexilla levantes pontifici properant duce se prebente secundum.

Qualiter dux ivit ad papam insignia sibi papalia tradens. Ergo ubi pontificem pervenit ad usque verendum duxque comesque vie clerus Veneteque senatus urbis et ulterius gentis pars multa minoris ostensusque pater fuit et bene cognitus, ante sese dux, genibus flexis, prostravit et almi dat de more patris pedibus dux oscula dicens: “salve, papa sacer, pater et sanctissime, salve; “pone metus; non tu fragili concluderis urbe “sed Venetis tutisque locis; depone pusillos, “indue papales habitus animosque resume; “ecce tuus clerus, en gens devota parentis “Ecclesie, iam nunc tibi non dubitare necesse est; “non decet hoc humili te iam residere locello: “papa, decus mundi Christique vicarie, nostris, “immo tuis, potius succede penatibus, hospes “non eris, at propriis veluti potiere theatris”. Papa notans se iam cognosci et verba ducalis maiestatis, ait: “fili carissime, surge “et bene te venisse libet; vos, turba fidelis, “dextra Dei patris benedicat servet agatque”. Nec mora; iam rudibus proiectis vestibus illas induitur quas dextra ducis sibi prebuit, exin progreditur textis in pontificalibus. Omnes ordine procedunt: primates classe, minores terrestri venere gradu, Marcique verendam ecclesiam repetunt iubilantes cantibus almis.

Qualiter dominus papa dedit domino duci Venetiarum cereum album in signum fidei. Ast ubi vestibulum templi subiere verendi papaque duxque potens, sumpsit sibi tortile lumen providus antistes quod candida cera liquavit idque duci tribuit tunc dicens: “optime fili, “accipe et hac tali quotiens processio fiet utere materia, cere candore notamus “candorem fideique tue fideique tuorum, “quam geris Ecclesie signumque perennis honoris”. Hinc est quod ducibus, quotiens proceditur, albus cereus ob memorem prefertur in agmine causam. Inde pater scandens super alta palatia sanctus qua sunt marmoreo Marci contermina tempio, exsultat Veneta cum nobilitate recumbens. Quis numerare queat memorande gaudia lucis qua pater assumptus Venetis magnatibus et qua se videt egressum Frederici ex ungue rubentis? Alterne cumulos michi vix conscribere fas est letitie, dignis causis letantur utrinque. Interea celsi pater una parte palaci sistitur et pro se comites dignosque clientes accipit ut propria Laterani sede maneret.

Qualiter papa licentiam dedit duci bullandi litteras cum bulla plumbea. Cogitat interea Venetorum industria patrum Imperio sedare patrem tunc dulcia scribens grammata. Legatos dux pacis honore petende solemnes iussit Fredericum accedere primum. Hec ut Alexander prudens pia grammata vidit, prebuit assensum Venetorum nutibus et mox iussit ut ex plumbo fundatur bulla superque effigiem geminam sancti Marcique ducisque una superficies habeat, ducis altera nomen atque irenus referat, sic et sua grammata signet canabis incusso corde dux verbere plumbo pendenti, semper papalis imagine bulle. Ecce characteribus signatur epistula plumbi missa Frederico, quam summi gratia patris sic signare duci concessit et omne per evum signandas sic esse notas clementia iussit; hoc auctore duces bulle potiuntur honore plumbifere signantque datis epigrammata formis. Moxque ducis Veneti legatio clara, volanti navigio, Adriacum mare navigat. Ille secutus patris Alexandri rubeus vestigia princeps Apulie planis iam nunc residebat in arvis.

Qualiter legati Venetorum accesserunt ad imperatorem narrantes et ducales litteras presentantes. Ut legatorum ducis attigit ancora portus, imperialis ubi residebat curia, rumor ille Frederici subito pervenit ad aures; letatur letosque ciet, quos ordine cunctos sumpsit honorifico gratosque vocavit amicos. Hi genibus flexis, Romano principe coram, exposuere ducis iocunde verba salutis parte sui, post hac sibi scripta ducalia tradunt.

Responsio imperatoris ad legatos domini ducis. Ipse salutifere gratanter verba loquele acceptat scriptumque legit. Dum denique ventum est ad loca que pacis tentabant federa, torvo illa legit vultu, cordis quoque signa dolentis exprimit et Venetis manifesta voce profatur: “Ite, duci vestro nostrum reddatis amorem “ac pro parte salus nostra sibi reddita detur “et licet hec nostre referat sibi pagina carte “latius et nostram mentem per scripta videbit, “ore tamen nichilominus hec referatis amico “verba duci vestro: nostrum non amplius hostem “substineat, mittat, fidis custodibus, illum “perque modum talem nostros augebit amores “inque suis fiet sibi gratia nostra gerendis “pronior Imperiique sibi trahet usque cacumen. “At si forte neget fugitivum tradere papam, “expulsum toto velit hunc defendere mundo “illius et sic se fugitivi cladibus hostis “misceat et nostros tentet relevare rebelles, “credat amicitie dissolvi federa nostre “norit et Imperio se contradicere sancto “isque rebellis erit pariter. Paret arma virosque “securum se dux faciens quod in equora classes “iniciam, cum tempus erit, tantisque galeis “propulsabo fretum, Venetos quod remige portus “ingrediar, Marci sancti figamque plateis “victrices aquilas non ante in secula fixas; “procedam validaque manu papamque ducemque “captivabo meis arctans utrumque catenis. “Nec sibi profuerit mediis sua tecta procellis “imposuisse: freto veniam, si terra negatur. “Forsitan Imperio poterunt obsistere? regem “Francorum nostras vires timuisse coegi “qui retinere meum formidans repulit hostem”. Dixerat. At tristes legati mentis amare celantes habitum simulabant gaudia vultu spondebantque duci quecumque referre iubebat inque quibus verbis suffecit promere lingua. Imperio fecere vale ratibusque paratis vix maris aspiciunt fluctus flatusque Magistri, ascendere ratem legati velaque remis adiciunt celeresque vias fecere per equor.

Qualiter legati redeuntes Venetias, domino pape et duci fecerunt responsionem domini imperatoris. Nona dies pelagus vexit moderantibus Austris orta ratem qua sunt Nicolai templa beati litore frugifero fessis gratissima nautis. Nec mora, proveniunt qua prepetis ora leonis irrequieta vident fluitare per equora puppes, cernitur unde procul celsa leo luce columna percusso radians radiis solaribus auro. Obvia prodierat plebs nobiliumque carinis turba revertentum rumores discere vectos. Tunc reduces missi populo super alta feruntur atria, papali thalamo Venetoque potiti culmine pontificis tribuerunt oscula plante, inde Frederici fulgentia grammata bulla legati prompsere probi stimmamque dederunt pontifici Venetoque duci, spectanda priusque narravere duci Frederici iussa minacis, verborum tandem seriem logotheta ducatus sumpsit et exposuit quid epistula, parte priori, narret, amicitie veteres ut firmet amores, utve petat medio vinciri compede summum pontificem trudique patrem sub carcere mandet ac in fine minas si non ea gesserit addat carta duci gravibus concludens grammata verbis. His pater auditis expavit, nullius unquam sunt audita rei sibi verba molestius ex quo Ecclesie suscepit onus vitale gerende inmensosque metus vultus pallore notavit.

Qualiter dominus dux confortavit dominum papam timentem minas imperatoris. Ut provisa ducis sensit discretio tanto corda patris trepidare metu frontisque tenore signa notat magne formidinis, ingemit et sic orsus ait flexo, velut est mos, poplite patri: “Sancte pater, depone metum vanosque minarum “Imperii strepitus ne cures, fidito nobis, “nam nec nostra fides blando sermone movetur “nec duro quatitur, stabili sed singula nutu “disponens, iusta preponderat omnia lance. “Tu deus in terris Christique vicarius, in te “firma basis fidei, totus tibi credere mundus “debet et Ecclesie collum submittere matri. “Nos igitur quos vera fides regit et quibus est mens “hanc augere, sacre sedis defendere causas “tam volumus quam posse datur. Iubet arma parari “si te non dabimus manicis et compede nexum: “arma parata quidem pugne sunt semper apud nos “navigiumque recens et pugnax turba virorum. “Sique ruber nobis Fredericus bella movebit, “non nos inveniet clausos sed in equore lato “obvius ibo sibi, Venetis comitantibus armis”. Sanctus ad ista pater, posito rancore pavoris, reddidit innumeras spendenti talia grates seque repensurum Domini de munere munus spondet et augmentis Venetorum intendere semper.

Qualiter imperator paravit exercitum per mare contra papam et Venetos. Sensit ut Ecclesie devotio quanta ducalis quanta sit et pape, Fredericus protinus arma evocat ac septem decies et quinque galeas precipit armari Germanis Apula miscens agmina, diverse ritu distantia lingue.

Hic tangit tempus quo se paravit dominus imperator contra Venetos. Et iam tempus erat quo Phrisis vector et Helles sole recalfieri sperabat et equore Triton placatis currebat equis ventosque minaces clauserat et placidis permiserat equora ventis, Eolus et Zephirus florentia rura tepebant, quando mari classes princeps Romanus in alto exposuit fartas variis idiomate turmis prefecitque suum natum Fredericus Othonem classibus et gentem numerosam ducere iussit.

Qualiter dux Venetorum se paravit ad defensionem. Nec minus et Venete gentis dux inclitus armis intendit, sed non numero concurrere tanto ipse galearum voluit: triginta paratas flore iuventutis Venete iubet esse galeas. Non illis pretio ductus, non barbarus ullus intrat, sed Veneta quivis oriundus ab urbe. Non opus bis fuerat mandato: sponte subibat quilibet in belli pronus discrimina iusti. Papa quoque in cunctis conspectus cuique profecto indulsit venias pene culpeque reatus. At caput et princeps Venete fuit ipse caterve strenuus et bellis patrie dux gloria terre. Non magis ad spensi properant convivia leti cognati iuvenes cognatorumque puelle quam Veneti properant ad iuste prelia cause.

Allocutio imperatoris ad gentem suam et ad filium suum, quem prefecit suo exercitui eunti ad bellum. Interea fera mens Frederici nescia longas ferre moras belli portu consistere classes iussit et interno concentu qtiemque tubarum presto fore et celeri motu celerique quietum remigio pulsare fretum. tamen ante maniplos alloquitur iustamque suam facit undique causam pontifìcis reprobans crudelia facta, profanos excessus, contra quos maiestatis honores gesserai Imperli, libram rationis omittens. Ad genitura post hac sermonem vertit et inquit: “Et tu, nate, graves offensas excipe nostras, “immo tuas, gladioque scelus dissolve pudendum: “de Venetis vindicta quidem facienda, rebelles “qui refovent nostros et se fecere nocentes. “Ite igitur, vos qui mecum vicistis, et istos “vincite, de Venetis facilis Victoria restat”.

Responsio et acceptatio Othonis filii imperatoris ad patrem. Dixerat, et patris dictis respondit ephebus: “facta, puta, genitor, fieri que precipis, in me “commissum est. quicquid ttbt displicet, iste parabit “vindictam gladius”. capulo manus heserat ensis. Tunc avide pugne gentes avideque rapine vociferant dextrasque levant ad bella paratas. Collaudai natumque pater collaudat et ipsos quos ad bella videt promptos et pergere mandat. Protinus ingressi solvunt a lilore puppes; imperiale preit vexillum, classica terrent equora, letantum clamoribus intonai ether.

Qualiter dux Venetiarum et ipsi Veneti ad pugnam se paraverunt. Fama volans moti Venetos advenit Othonis de magnis maiora loquens. Nec territus est dux, nec Veneti proceres, immo fervore calentes Ecclesie sanctique patris memoresque priorum virtutis celeri sumpserunt arma paratu convenitque suo properantibus undique turbis massa duci, Marci qua sunt pulcherrima sancti nunc fora, fulgebant auratis eminus armis atria, que gemino surgunt circumsita campo, papaque duxque sacri stantes in limine templi in populo manuum fecere silentia signo.

Allocutio pape ad ducem et Venetos euntes ad pugnam contra filium imperatoris. Tunc pater armatas auro fulgente cohortes alloquitur: “nati” que refert, “o semper amandi “libertate animi, toto qui ex orbe fugatum “me suscepistis, me restituistis honori, “Ecclesie matris nunc bella subire paratis “proque sacra pugnare fide pugnare potenter, “vadite securi: Dominus vos diriget inque “barbaricas gentes dabitur victoria vobis. “ipse Deus pro se iam nunc pugnabit, ut olim “unus mille viros, duo milia dena fugabant, “nec poterant fidis infidi obsistere bello “sed numerosa brevi cedebant agmina turbe. “ille Deus nunc est, eadem nunc causa, sed idem “cur non finis erit? dubio sine finis et idem. “Adde quod ignari belli navalis habentur “Theutonici minimoque freti terrore pavescunt. “Apula sed merces gens plus quam prelia tractant “cultibus intenti telluris et equore segnes. “nec se prorsus amant Germanus et Apulus. Alter “alterius nescit linguam, vos unio iungit “et fraternus amor, sunt equora cognita vobis “formidata parum, navalia bella per usum “scitis in externis victores undique regnis. “vix opus est verbo vobis nutuque videtis “alterius mentem: bona vos, illos mala tangunt”.

Hic papa dedit ensem duci Venetiarum et benedixit ipsum et gentem suam euntes ad pugnam. Egregioque duci post se convertit et ensem ipse manu sacra nudum retinebat acutum. Dixit: “et hunc, fili, Venete dux inclite gentis, “accipe, iustitie tibi ius damus, ecce, gerende: “hoc dissolve nefas scelerataque facta recidas, “hoc sontem ferias, insontis iura tuere”. Dux, caput inclinans patri, suscepit et ensem, ornavit, tenuit canini ducibusque futuris servavit, per totque duces pervenit ad istum Dandulea de stirpe ducem qui sceptra potenter dirigit et iusti cultor et amator honesti. Vive, precor, Francisce, diu patriamque quietam tranquillamque regas, sub te duce floreat urbs hec et duret felix cuncto velut utilis orbi. Hec ait. Inde duci primo populoque secundo signa crucis sancte benedicens undique fecit. Mox clanxere tube quas nondum argentea fudit materies, lituique sono strepuere loquaci plurima cum rauco stridebat tibia cornu, nachare resonant sinuosaque cymbala clamant, terribilis motus simulat symphonia belli, omnia tam variis tinnitibus ethere mixtis instrumenta lovis tonitrus simulare videntur. Processere, mari sociat populumque ducemque papa potens verboque omnes benedicit et illis omne scelus citra baptismum papa remittit. Conscendere rates. Marci vexilla beati precedunt tantumque caput sua membra secuntur.

Qualiter hic adnuntiatur adventus hostium. Classis ut Hadriacas Veneti ducis exit in undas, qua mare per pharos, angusta fauce, profundum intrat et in latas distenditur inde lacunas, puppis ab Histriacis veniebat nuntia terris que festina duci properantes nuntiat hostes: iamque Polam transìsse refert, transisse Rubignum atque, gradu celeri, scopulos superasse Parenti et iam Salboie penetrasse per invia linguam equora nec Caprolis longe distare vadosis.

Hic dux et Veneti deliberant quid sit agendum. Hec ubi dux sensit primates protinus omnes convocat armate classis quìbus omnia narrat missa sibi et subito quid agi consultat oportet. consilium dant quisque suum iuvenesque senesque e quibus in summa sic esse necessc redactum est “arma viri capiant, navalibus omnia bellis “opportuna parent, Cererem Bacchumque parumper “assumant, nec bella gerant nisi sole cadente, “ut tergo Venetos, oculis sol verberet hostes. “Queque iaci debent ut spicula saxa sagitte “et tormenta suos ad iactus prompta parentur. “Nec desint latis qui scindant vela sagittis “quique focum iaciant medicatum sulphure vivo. “et vive pariter iacentes vascula calcis. “Sint etiam liquidi qui librent vasa saponis “quique graves curva precidant falce rudentes “ut super hostiles discurrant vela catervas. “Si locus insidiis esset, ponatur ab undis “nostraque classis eat, nec se tellure coarctet “sitque aries malo ferrata cuspide vinctus “incutiatque rates hostiles. hique parentur “qui terebrare sciunt puppes et stare sub undis. “Optimus at modus est, per gucm superabitur hostis, “ut cum noster erit vicinus, protinus hostem “aggrediamur, in hunc violento Marte ruamus: “classica timc reboent trepidas terrentia mentes, “ingenti strepitu cuncti tendamus in illam, “que gerit Imperli signum prenobile, puppem. “hanc impugnemus, hanc dirumpamus, ut ipsas “stementes aquilas Romanaque signa ruentes “precipitemus eos. “ego primus”, dux ait, “ibo “experiarque michi commissum celitus ensem. “has ubi straverimus, labor exiguissimus inde “restabit per se; tunc conculcabitur hostis. “tunc leviter reliquas sternemus si qua resistet “puppis et hanc forti superemus milite pugnam”. Consensere omnes et cetu quisque soluto ad proprias redeunt puppes et corda suorum ad provisa parant, firmant animosque feroces ad virtutis opus et gliscere bella coaptant. Namque, levi Zephyro Venetas pellente carinas, et sese reficit et bellica preparat arma quilibet ad subiti gradiens discrimina belli. Parte sed adversa venientes equora remis exsuperant nec bella sibi tam proxima credunt. iamque diem medium Phebus transcurrerat, hostes ut videre procul Veneti visique fuerunt.

Allocutio Othonis ad suos ad pugnandum. Tunc Otho, magnanimus iuvenis redolensque paterna strenuitate, sue maiores undique classis convocai heroas, quos est affatus et inquit: “Cernite, nobilitas, quam sit temeraria virtus “ista ducis Veneti, modica qui classe suorum “obvius ad pugnam, qui simus nescius, exit. “forsitan ad Grecos iam se pugnare putabit, “quos solet innumeros minima prosternere gente. “Ignorat vires nostras, qui cedere duris “nescimus, reliquas gentes qui more leonum “vincimus et non est nobis durabilis hostis “Non opus est verbis, sed facto, quisque paretur, “exigit ut bello navali pugna parari. “Possumus hos nostris includere nempe galeis “et superare brevi momento, cernite paucos. “ite, viri fortes; gladiis exsolvite pugnam, “exigite ut noster genitor vos laudet et illum “letificet vestra Victoria reddita pugna”. Collaudant iuvenem cuncti redeuntque parantque bella viri et celeri deducunt remige classes.

Hic incipit bellum inter ducem et Othonem filium imperatoris. Ergo ubi vicinas iam se videre galee et poterant iaculis iam se contingere missis, classica que tonitrus superant, hinc inde per omnes insonuere rates. mox primam spicula pugnam committunt mittitque truces ballista sagittas more nivis dense, sed puppis prora ducalis ocius it rostroque ratem concussit Othonis sic alie properant et conclusere galeam moxque catenatur ferrisque tenetur aduncis undique, qua summi steterant insignia pili, celsa ratis, quam clarus Otho comitesque regebant. tunc Veneti calcem iaciunt et spicula mixtim, hostibus obfuscant oculos et vulnera figunt. At se Germani, quamtumvis capta valebat, defendunt iaculis. tandem dux primus Othonis insiliens puppi donato fulminat ense hos hac hos illac sternens, nec substinet ictus bractea thoracis, nec texta subucula ferro, nobilitas Venetum, quorum sine nomine prolis nullus erat, puppi simul insiliere ligate non veriti longis Germanos comminus armis. Hos equidem subeunt cedunt superantque necantque inque brevi morula puppis tutore relicta est. Solus Otho viete restabat parte galee defendens vitam gladio, quem regius ortum esse docebat lionos regali sanguine, tunc dux ut plus ad iuvenem sic, blanda voce, profatur: “O iuvenis, miserere tui, miserere parentis, “te quoque conserva vite mortemque releges, “arma procul iacito, nobis te redde: manebi “nos pene illesus. socios in cede iacentes “aspice teque velis diuturne reddere vite”. Audit ut Otho virum, gemmis auroque notavit esse ducem, gladìum posuit, se reddit et, armi exutus, caute servandus traditur hostis. Mox, aquilis stratis et vieta puppe, recedunt perque alios hostes gradiuntur fulminis instar, quaque saeri Marci veniebant signa repente hostes aspectu solo vincuntur, ut ipse pugnaret: certe pugnabat numine Marcus. Hosque sui capitis privatos robore tantum terruit ipse dolor ne pugne tela moverent nec fugerent. labor unus erat concidere victos alterius partis. prebebat robora princeps ipse suis tingens hostili sanguine ferrum quosque ferit sternens. ut stans halietus in alto aere suppositas descendens pereutit unam et reliquas perterret aves, sic inclitus ille dux Venetum peragrans inimicas undique puppes omnes terret, at hanc quam contigit ipse carinam disieit et validis exterminat ietibus illam. More sui Venetum ducis omnis turba per hostes irruit et tinetis cedit mueronibus illos. Quid moror? Imperli paucis exercitus horis obruitur pauceque fugam tenuere galee.

Victoria Venetorum et reditus eorum ad patriam. At pia cura ducis Veneti legit undique cesos immissosque neei tumulandos misit arenis captivosque leves iussit deducere classes compedibus vinetos et nudis pene lacertis. Preterit illa dies et clara nocte labori non cedunt revocantqiic suas tunc signa galeas hostilesque iubent paucis precedere remis. Excubie vigilant, puppes captasque suasque observant noctu. reliqui sumpsere quietem. Alta ducis probitas, vinclis Othone solutis, hunc miserata dedit propria residere galea primates inter Venetos custode propinquo. Et iam tempus erat Phebum quo mitis hirundo nuntiat ad celeres cursus aptare quadrigas, cum reditus castris portendit buccina signum. Incessu remeant docto. quis credere possit triginta bis tot captivas ducere puppes Imperii? reliquas consumpserat unda vel ignis vel fuga servarat, summum quod pandit aperte pro Venetis pugnasse Deum typicumque leonem. Non ingrata fuit Venetorum muneris huius immo pio gens ista Deo prò munere grates innumeras tribuunt tanti quoque digna patroni munera promittunt tempio, que postmodo leti solverunt, sua dona sue solvere marite. lamque propinquabant Nicolai litus ad amplum, quando procul Veneti proprias remeare galeas excelsis videre locis et nare per altum aera vexillum Marci novere beati, unde tamen tot tot contundant equora classes mirantur, donec hostes didicere subactos. Tunc omnis Venetus venientibus obvius ivit, tam mulier quam vir, terra pelagoque galeis. Una dies ierat, tamen hi velut annus abisset visernt sese gaudenti fronte propinqui. omnibus applaudunt, domino reverentia maior adicitur quam si vel sanctior unus adesset.

Qualiter dominus papa propter predicta annulum dedit domino duci ad sponsandum mare. Ergo ubi telluri iam descendere, verendus obvius itque pater sacrasque recepit in ulnas ipse ducem, referens: “salsi bene veneris ipse “rite maris dominus”. cui traditur annulus auri pontifice a summo, quo dux mare sponset habendum, ut vir habet sponsam. tunc primum dux mare iacto sponsavit tereti magnis in fluctibus auro idque duces reliqui fecerunt omnibus annis. nam mare sic sponsant, Dominus qua scandit ad altos luce polos. eadem lux est qua tradita grandis ecclesie Marci fuit indulgentia summi munere pontificis, nam si quem penitet et sit confessus vere, Marci quoque limina sancti visitet, hic pena culpaque resolvitur omni. Ergo ubi sponsavit mare dux, exercitus omnis ad proprias rediere domos. captiva locatur carceribus variis gens ut custodia poscit. Duxque patri sancto magni dans munus honoris captivum, Frederice, tuum concessit Othonem. ille, velut decuit, conclavi clauditur apto, non sine custodum tamen aut consorte clientum. His ita compositis sunt gaudia magna per urbem, undique divini iuvat hos Victoria doni. Rumor ut adversus Frederici coniudit aures bellorum, sua gens captiva occisaque fertur et captivus Otho, proprii pars optima cordis, non lacrimis oculos, non pugnis pectora vexat, ast animo forti simulavit gaudia vultu hortatusque suos fieri solatia mandat et cordis leta celari fronte dolorem, multa minans hostique necem Venetisque ruinam.

Incipit secundus de pace et victoria facta per Venetos inter Ecclesiam et Imperium.

Incipit secundus liber. Iamque dies ierant quidam cum Spiritus almus, qui, spirans, ubi vult sua munera dividit inter optima terricolas, in cor descendit Othonis inspirans pietatis opus papamque patremque reddere pacificos et amicos nectere caros. Colloquium patris atque ducis petit hique benigne acceptant. venit ecce levi sub compede vinctus mitis Otho tantisque viris hec verba profatur:

Verba Othonis ad dominum papam. “Dum reputo mecum qualis Victoria vobis “contigit et quanta fuerim virtute subactus “utque meam vidi stratam per vulnera gentem, “vix Venetis lesis, humanum non reor esse “istud opus: Deus, immo Deus, nos ipse profecto “stravit et ex equo, te contra iusque piumque “en genitor meus impugnat sanctamque molestat “Ecclesiam, venerande pater, nimis invius errans. “Hunc Deus errorem punit, numerosa ruine “agmina dum forti dextra dedit agmine parvo. “Ipse ego qui patri sum filius unicus, arctor “captivus vivoque tuo, dux, munere salvus: “namque tuo leviter poteram succumbere Marti, “cum michi servasti vitam quam nunc quoque servas, “gratius ac merear. Si me permittitis, ibo “atque patri ref eram belli vestrique tenorem “vobiscumque velit pacem tolerare rogabo. “utque puto peragam cupiende federa pacis “tecum, sancte pater, tecum, clarissime princeps. “Quod si forte michi genitor non prebeat, acer, “assensum pacemque neget, captiva redibo “tempora laturus. de me tunc vestra voluntas “se satiet; vitam malit vel tradere mortem “vel si quid medium est; sicut placet omnia fiant, “perque meam sic firmo fidem, sic firmo per illud “militie specimen quo fulvo munior auro”. Hec adulescentis tam verba salubria pape atque duci fecere fidem fisique dederunt remigium iuveni quo patrem fultus adivit. nec mora longa maris. patrem probus Otho dolentem repperit et gravibus bellorum insistere curis.

Accessus Othonis ad patrem et verba utriusque ad alterutrum. Hunc pater ut vidit, sedato nubila cordi expulit et claro signavit gaudia vultu. Ut cum multa dies tenebrosis aera nimbis clauserit et Phebum denso Notus expulit imbre, si nebulas veniens Aquiloni as incutit horror extersi tque polum, tunc Phebus purior exit exhilaratque diem; Frederici sic prius atram letificat nati felix speculatio mentem. Accipit amplexu natum, vix gaudia verbis dant aditum, tandem: “fili, bene veneris” inquit “sintque Deo pro te salvo laus gloria grates “proque tuo reditu”. flexa cervice parenti grata vovet genitus, tunc patrem poscit ut eius consilium veniat. quos sic affatur ephebus: “Non, ut rere, pater, dimissus carcere veni “nec fugiens; pepigi sancto patrique ducique “sponte reversurum, michi ni tu digna roganti “prestiteris. Oroceres, quid poscam advertite, magni. “Non ego nota loquar: bello que damna maligno “pertulimus quantoque fuit gens nostra vigore “strata ducis Veneti valuti vel credere dignum est, “plus virtute Dei. Veniam, pater inclite, dones: “in papam non iusta geris fera bella tot annis, “improba causa tua est, bello censore probamus. “Concidimus pauco sub bellatore, pudendum est “quanta fuit nostre narrari copia gentis. “Et nisi, mi genitor, resipiscas, teque tuosque “deteriora manent. nunc, o pater, effuge summi “flagra Dei: cesses papam infestare sacramque “Ecclesiam summoque stude concedere pacem “pontifici Venetumque ducem cupias in amicum “sumere: provenient ex bis tibi fama decusque”.

Responsio patris ad filium quod non vult pacem. Tunc genitor nato: “mi fili” reddidit “huius “regibus et mundi mos est primatibus acri “vincere nunc bello, nunc et succumbere: nobis “si fortuna fuit nunc aspera, postmodo fiet “prospera, centenas ter vel quater ire galeas “instructasqiie viris pelago faciemus et armis. “Nos quoque cum totis veniemus viribus ultra “Dalmaticos montes, Venetas populabimur oras, “urbem ipsam ingressi per vim superabimus, ipsi “cultores vel morte dabunt vel carcere penas “hosqiie duos quos ipse petis nostraque precaris “pace frui, penitus scelerum mercede luemus. “ambigimus nos lesit uter violentius, ambos “pena decet, sed, quani nondum decrevimus, equa”.

Responsio filii ad patrem ad ea que dicit, quod non vult pacem. Rursus Otho loquitur: “non bellum incendere veni “sed pacem tractare, pater, nil gratius illa “mundus habet. Dominus testans heredìbus inquit: “pacem dono meam vobis pacemque relinquo, “thesaurum veluti quo non pretiosior alter. “hanc peto, care pater, tradas papeque ducique “ut meritis peneque reis nullius habende. “Quod si forte neges pacis michi tradere munus, “ad dominos tantosque viros iam sponte revertar “et vitam tristem captivaque tempora ducam”.

Hic imperator dat gratiam filio faciende pacis. Ut pater audivit tam fortia verba loquentem et novit natum non delirare, cohesit talibus in nati verbis, quid proferat anceps. Marcinicus veluti, molli qui lapsus in equor flumine, dum sentit dominantis tempore lune augeri pontum, nequit obvius ire marinis fluctibus, immo retro violato gurgite cedit et variat cursum, sic mens genitoris, ad alta verba sui nati retrusa, revertitur equo et posito mentis Fredericus turbine fatur: “O michi care prius fili, nunc carior, audi: “gaudeo quod tanto virtutis ductus amore “me superas mentemque meam secedere cogis “nequitie iustique facis me credere libre. “ecce tibi pacis permitto federa, vade. “Nam quecumque placent peragam, tibi nulla negabo, “omnia concedam que iure gerenda putaris “pacis ad augmentum solidi quoque robur amoris”.

Hic filius regratiatur Deo et patri de gratia quam sibi facit pater, quod facem faciat predictam. Ille Deo laudes solvit patrique rependit multifidas grates pro munerc pacis adepto. Ergo ubi formande concessa licentia pacis piena fuit iuveni, letatur curia magna letitia festusque dies celebratur ab omni. Moxque beatus Otho puppes patrique sibique ad Venetos portus reparari mandat ituras, quodque pater veniat ducibus comitantibus ipsum hortatur pacemque pape Venetisque daturus. Utque placet mox fit. Fredericus classe parata navigat Imperli fastigia clara reportans. Sed precedit Otho, non his quas vexerat ante vestibus, at gemmis, ostro presignis et auro inque habitu quem ferre decet tam sanguine clarum. Dum ceptum peragebat iter pelagusque secabat regia classis, Otho celeri currente carina secessit liquitque patrem cursuque peracto in Venetum subito pervenit remige portum. quem simul ac videre duo sanctus pater et dux hunc habitu vultuque hilari novere ferentem federa vivifice pacis post oscula patris lata pedi, iuvenem recipit dux clarus amico amplexu iuvenisque sibi data federa narrat pacis ab Imperio patremque venire per equor haud procul, ut firmet pacem fedusque sigillet. Ascensum Domini celebrem lux illa preibat, cum tetigit portum fuit et susceptus honeste clarus Otho Venetis: misit lux altera patrem visendum. dux ipse prior Venetusque senatus occurrere sibi freto diademate sacri Imperli; dux ipse suum sibi reddit honorem. Imperio flexere genu gens altera sancto, inde sed ascendunt, Marci petiere nitentem ecclesiam, sed papa sacer sublime sedebat vestibulo templi pastoris imagine summi.

Hic fit pax et concordia inter dominum papam et imperatorem. Intranti templum Frederico et flexa tenenti colla patri, pater hunc tangens pede protulit illud daviticum: “perges super aspida seu basiliscum “et conculcabis”, superaddidit ipse, “leonem “carminis ut series contexitur atque draconem”. “Non tibi, sed Petro” Fredericus reddidit. “Immo” “tam michi quam Petro” sanctus pater ipse resumpsit. Illic firmatur pax et concordia felix partibus a geminis non infringcnda per evum.

Hic dominus papa concedit indulgentiam pene et culpe accedentibus ad ecclesiam sancti Marci a vesperis vigiliarum Ascensionis usque ad vesperas ipsius diei. Ipse pater sacre celebrans solemnia misse indixit veniam pene culpeque professis crimina, qui sancti venient ad limina Marci: Ascensus Domini primo de vespere totam per lucem vesperque duret ad usque secundum, quique per Octavam solemnis lucis adesset ecclesie celebri, pars septima sola trahatur huic scelerum parili pene culpeque tenore. Et tunc Romanus presul princepsque perennes sanxerunt, quos dux Venetus retinebat, honores. Inde pater populo grato sermone locutus hos laudat memorans quecumque recepit ab illis obsequia et fidei pugiles et matris amicos Ecclesie propriosque vocat cognomine natos. inde refert grates meritas, de munere spondet Ecclesie dotare ducem Venetosque fovere semper, et hec Latiis mandabat scribere libris. postmodo leta dies semper memoranda per urbem ducitur, hac Venetis reserata est ianua celi, “hac quoque pace data terrarum totus et orbis exsultavit, ubi Christi nomenque fidesque noscitur et totus concors fuit undique mundus.

Ystoria autem reconciliationis hutus depicta erat cum his versibus. Reddidit hec Venetos synodi presentia letos anno milleno centeno septuageno. Cessit Alexander venias tunc papa beati ecclesie Marci, tertius ille fuit: si quis in Ascensu Domini convenerit illuc confessus vere cordequc perpenitens vesper utrumque lavai totum, quod inter utrumque tempiis ctim culpa penaque nulla manet. Additur: et rursus Octave tempore toto septima peccati pars relevatur ei.

Tempore autem pape Clementis V ignis in ecclesia emersit comburens atque destruens picturas que in ipsa ecclesia erant. Verba auctoris cum exclamatione. O utinam pax hec ad tempora nostra rediret ut foret Imperium nostro sub tempore matri Ecclesie iunctum nomen partisque sileret et velut una fides nobis foret una voluntas. Totius hic igitur multos duo sidera mundi festivos duxere dies, ivere per urbem, mirantes urbisque situm gentisque decorem, aurea sanctorum et fulgentìa tecta virorum atque super magno numerosa theatra canali que deceant reges vel marmore compta vel auro et percurrentes centum sexteria rivos, omnia qui tectis ad vite commoda portant. Ex universo mirantur et agmina mundo ad Venetos congesta sinus, mirantur et unde tante sint Cereris vel tanti dona Lyei.

Hic ponitur recessus pape et imperatoris eos duce comitante Romam. Ergo ubi pax acta est et amor coniunxit in unum hos dominos quorum fuerat diversa voluntas in sedem remeare suam pater almus ad urbem destinat inque suos Fredericus pergere calles quando patrem sanctum sacre sociaverit urbi. pro reditu denas munit dux ipse galeas seque patri comitem Venetis cum grandibus addit. Ut iam prompta fuit tantorum turba virorum, orbis utrumque iubar sanctus pater im-que-perator Romanus proceresque sui comitesque ducesque grandis Alemanie cleri laicique nitoris duxque potens Venetum cum nobilitate suorum et presens urbs omnis erat, scandere carinas purpureis textis tectas stratasque tapetis, classica mille sonant, exercitus esse videtur: tot ratium series remis a litore cedunt et mox ponticole Boree dant vela secundo, Anchonitana petunt directo litora cursu. Precedunt claves, aquile Marcusque secuntur. Dum fluit Illyricum multa cum classe per equor utraque maiestas mundi, volat undique velox fama nove pacis, reges Christumque colentes letifìcat populos, at falsi regna Machonis territat hec quibus est Sancte custodia Terre eredita precipue, quorum possessio nobis dedecus est, sola qui lesum voce fatemur, ast opere abnuimus. Proh! quanta iniuria, quantus debeat esse dolor nobis heredibus inde, quando canum manibus patrimonia nostra tenentur ut Christi natalis humus Christique sepulcrum, quaque suis pedibus lustravit ut incola terre. Heu michi cur secum tam frustratoria nostri bella gerunt reges tam iustaque bella relinquunt? Forsan sponte Dei sic est vel nostra merentur crimina ne patris bona possideamus et alter carpat que nobis debent, extraneus heres. quo se cumque modo vertat res, te, pie Iesu, ante meos obitus, oro, da posse redemptam tu michi lerusalem vel sic da cernere saltem.

Quomodo in Ancona data est umbella duci Venetiarum. “Iamque propinquabant terris duo maxima mundi lumina qua celso de colle recluditur Anchon depositisque solum tetigerunt remige velis. Anchonitanorum venit gens prescia tantis obvia principibus magno spectanda paratu umbellasque duas vexerunt primaque summo pontifici, Imperio sed traditur altera sancto. Papaque tunc inquit primatibus Anchonitanis: “vadite et instanter rcferatur tertia nostro “umbra duci, umbelle quem iam dignamur honore”. Tunc Fredericus ait: “tua sit reverenlia salva, “sancte pater, terre tantum duo rebar in orbe “esse potentatus umbelle nomine dignos, “tu modo sed ternum sic condere velie videris”. Papa refert: “sic est, Venetum sed dicimus unum “esse ducem membrum nostri membrumque parentis “Ecclesie nostraque frui sibi tradimus umbra. “a modo quique sibi succedent sede fruantur “umbella memoresque sciant nos esse recepti “obsequii gratisque sibi nos esse paratos”. Tunc umbella duci mox est ablata tribusque umbellis dominum precedunt ordine terni, Hic modicas duxere moras dum cuncta parantur ornamenta vie terra gradientibus apta. Mox Ancon terrestre sacro patrique suisque struxit iter, munivit equis heroas honestis, sed patrem niveo de consuetudine manto. Iam proficiscuntur pater et comitiva celebris mundi primatum germanica iuncta latine, festinare vias solito de modo coegit pontificem germanus eques longasque dietas transcurrere brevi iuga per salebrosa meatu.

Hic dicitur quid romani fecerunt quando appropinquaverunt Romam. Dumque appropinquarent urbi, quam Romulus olim condidit et laterum circumdedit undique muro, quos tamen Augustus mutavit marmore Cesar, rumor abit totam patris venientis in urbem tantorumque ducum, gaudens romana cucurrit obviam nobilitas sua pignora cara videre: cardinei venere patres clerique priores imperioque satis proceres et regibus olim atque minor populus, maior sed massa virorum. Gratius haud matri redeunti turba renident pullorum nido residentum quando reversa sera parens pieno saturandos visitat ore, quam santo plausere patri romana propago imperiique sui Frederico frena regenti atque duci Veneto qui pacifìcavit utrosque.

Hic dominus papa donat duci octo vexilla et octo tubas argenteas et tronum donata sibi a Romanis. Romulei proceres populus quoque dona tulerunt alta patri sancto pulcherrima: sindonis octo, exhibuere quidem varii vexilla coloris argentique tubas totidem tribuere, sed illa et duo rite troni, qui dantur rite duobus principibus summis, voluit quoque participare hoc summi patris clementia cum duce digno: precepitque duci quod tertius aduceretur, quem tamquam solium sedeat, quod solus eundo dux prebere facit memor huius semper honoris, iussit Alexander Venetorum cuncta beato dona duci tribui, cui dux pro munere tanto retulit immensas grates cervice reflexa. Hec sunt ergo tube quas hec in tempora magni servavere duces hodierna luce profectum ante ducem reboant cum grandia festa geruntur et vexilla patris bene conservata decorant Ascensum domini Marci dìstensa plateis et quas solemnes celebrant per tempora luces. Postmodo procedunt pater, imperator et altus dux Venetum, multis iubilis succeditur urbi: non plus Arsacidum remeans tum victor ab oris Augustus populo tulit applaudente triumphi.

Hic dominus papa privilegio confirmavit omnes honorificentias datas domino duci et comuni Venetiarum. Ergo ubi papalem Laterani venit in aulam clarus Alexander propriaque in sede resedit, ipse duci Venetum concessos rursus honores tradidit affirmans et scripti robore sanxit.

Qualiter dominus papa duxit imperatorem et ducem Venetiarum per sancta loca Rome et primo ad ecclesiam sancte Marie in Ara-celi. Hinc festiva pater protraxit tempora ducens primates tantos loca sacra ridere per urbem. transeo sacratas Petro Pauloque basilcas et Lateranensis sanctorum sancta lohannis atque Dei sancte genitricis Pantheon et que de nivis inditio struxerunt tempia Marie ne foret heredis substantia divitis expers: que visere pater, princeps presesque ducalis et reliqui proceres. qua sunt Capitolia celso structa iugo, veniunt tandem qua Cesaris aula perstitit Augusti, sed postmodo fabrica tanti principis ecclesie formam de nomine sumpsit Virginis et matris que celi dicitur Ara. Nominis at causam scitanti papa rependit hec Veneto grandi: “fili mi care, potestas “Imperii, quam nunc Fredericus possidet iste, “venit in Augustum qui mundi regna subegit “totius et poterat digne monarcha vocari. “cum foret in tanto ditionis culmine Cesar “hunc voluit populus Romanus dicere numen “et velut hunc orare deum. respondit honeste “Augustus petiitque moras responsa referre “et sibi prudentem iussit properare Sibyllam “pendere consilium. cui prudentissima vates “inspirata Deo dixit: “differto parumper “ostendamque tibi quod gentes numen adorent” “virgineo iam nunc aderat clarissima partu “sancta dies. intrant thalamum cum Cesare vates, “quo poterat solis discerni purior ortus, “aspiciuntque rotam Phebi nascentis et ecce “intus erat virgo puerumque tenebat in ulnis. “Mox alt Augusto veneranda Sibylla: “videsne “hunc puerum quem virgo tenet? Deus ille deorum est. “hunc et adorari decet, hoc non dignus honore “alter adest. prohibe ne quis te prorsus adoret: “tu mortalis enim, puer hic eternus et idem “filius ipse Dei, Deus hic est trinus et unus. “tresne vides soles? hos iam coniunget in unum “meridies”. Factum est ut vates prescia dixit. “Utque Deum vidit celesti in sidere Cesar, “obstupuit visu tanto, ciet inde senatum “et sibi visa refert, orari se vetat, illum “dixit adorandum qui solis in orbe refulsit. Hac et in ecclesia iussit monstrare ministros mirificum pictoris opus pater, ut puta sacre virginis effigiem quam Luce dextera sancti pinxerat inque sue doctricis imagine totum exhausit sensum totìus et artis acumen quantaque virgo fuìt tabule designat imago. pluraque diverso miracula tempore gessit e quibus ipse pater recitat de pluribus istud: “Tempore Gregorii qui nos precessit in alma “sede, diu mortis fuerat teterrima clades “aeris infecti totam communis in urbem “magnaque pars populi cecidit quod et ultio fecit “digna Dei, meritis qui dat sua premia cunctis. “ipse Deo pestem noscens ob crimina missam “Gregorius precibus placar! iussit eundem. “circuicns almam iussit preferre figuram “scilicet hanc laudesque Deo gradiendo canebant. “quaque ferebatur Christi genetricis imago, “protinus ante illam fugiebat pestifer aer “ut caligo solet solis fulgore fugari. “Utque fuit totam processio facta per urbem “pervenit sacra populus preeunte figura “angelico qua nunc de nomine porta vocatur, “Ecclesie doctor celeber Gregorius alto “marmoree turris prospexit. vertice stabat “angelus et tergens gladium quasi cede cruentum “imposuit forulo. tunc hic sanctus pater inquit: “finis adest pesti, pesti fuit hic quoque finis”. Hec ut Alexander dixit, flexere figure colla duces, icon celebri de more locatur, nondum cordiferi pater Ordinis ille verendus Franciscus vite dederat monimenta beate, necdum natus erat nec postmodo tempore grandi. Hanc sua Francisci sacrosanctam nunc tenet edem posteritas nutuque Dei per seda tenebit. Inde pater, visu postquam pavere beato lumina, secessit tanta comitante caterva.

Qualiter dominus papa duxit imperatorem et ducem ad videndum ubi sanctus Petrus et Paulus in carcere stantes converterunt omnes carceratos et fons ad preces beati Petri exivit in dicto carcere. Postmodo sed relique lucis sub tempore patrum ipse pater visum comites mirabile duxit, carcere qua Petrus Paulusque fuere profundo. Tarpeio sub colle quidem specus altior infra porrigitur saxum, geminis quasi passibus itur huc gradibus spatiique brevis iacet area plano. Ex hac areola rursus descenditur et bis hinc tantum spatii descendit scala, sed illam vel natura dedit vel scalpris ipsa recisa est, parvula sub solido latet illic mansio saxo. Iste lacus siccus quondam similatur abysso nec recipit radios nisi si quos attulit ignis. Hic sanctos diri iussu posuere Neronis et plures aliquo mulctandos crimine, quorum auribus infudit Petri Paulique salubris lingua fidem Christi et regni celestis amorem. Conversique viri sanctorum voce duorum respondent: “nobis cupidis ut simus et ipsi” christicole, quodcumque opus est facitote, rogamus”. “Sumere si Christi cupitis de nomine nomen” Petrus ait “vestrasque animas super astra levari, “vosque Deum patrem credatis in omnipotentem” qui celum et terram verbo qui cuncta creavit, “inque suum genitum pariter vos credite Christum “qui patris est verbum patris et sapientia virtus “baptismique sacro de fonte lavaminor”. Aiunt captivi: “quecumque, patres, credenda refertis” credimus et toto veracia corde fatemur “et sancto petimus baptismi fonte lavari”. Utque voluntatem comitum Petrus aspicit et nil preter aquam plenis votis utriusque deesse, ipse genuflectens Dominum, prece supplice, poscit ut sibi mittat aquas. Solido dulcissima saxo mox aqua prosiluit, modicum dedit undula fontem et manet usque hodie: quantumvis deme nec unquam deficiet quantumque sinis non creverit ultra. His cathecuminos tunc lavit apostolus omnes baptizans limphis fidei quoque fecit amicos. Hunc et fonticulum ducibus pater ipse sacratum ostendit visuque duces gustuque probarunt. Quique per id tempus career fuit horridus, idem nunc locus ecclesie celebrem super accipit aram.

Qualiter dominus papa duxit imperatorem et ducem Venetiarum ad fontes beati Pauli ubi truncatus fuit capite. Hinc alios fontes divino munere missos principibus monstrare pater qua Paulus ab alma dimisit cervice caput, post tempore venit. Tres etenim fontes Pauli mors lactea fecit quaque fuit primo caput a cervice recisum, prosiluit fons vivus aque saltusque gemelli truncati capitis fontes fecere gemellos.

Qualiter dominus papa duxit imperatorem et ducem Venetiarum ad fontem qui currit die natalis Domini de oleo purissimo usque in Tibrim. Haud alìum fontem pater ille beatus omisit, qui natalitio Christi defluxit in amnem fons olei veri splendente liquamine Tibrim.

Qualiter dominus papa reseravit archam federis et ostendit imperatori et domino duci mirabiles res que sunt in ea. Tunc reserasse patrem referunt et federis arcam idque, quod intus habet, ducibus monstrasse duobus, ut Moysis tabulas, eremique, quod urceus auri servat aduc mannam et virgam que floruit Aaron.

Qualiter dominus papa monstravit pretiosissimas reliquias, que sunt in sancta sanctorum, imperatori et duci Venetiarum. Sanctaque sanctorum ducibus patefecit eisdem, sic fama est. Dominique breves de corpore sumptas particulas: tanti thesauri dona videri permisit geminis. que circumcisa remansit hebraico de more caro monstrata refertur, ex umbilico decisa caruncula Christi sanctorumque pedum sandalia quicquid et illic clauditur archanum reseratum ac ordine visum est.

Qualiter dominus papa ostendit sudarium domino imperatori et duci et multas alias pretiosas reliquias. Tunc Christi vultum quem sancta Veronica pandit et cunas tunicamque suam videre verenter et pater et patri libuit quos cernere sancto.

Qualiter dominus imperator et dominus dux Venetiarum recesserunt de Roma. Ergo ubi thesauros quos urbs Romana reservat ostendit, Frederice, tibi, clarissime princeps, et tibi, dux Venetum, magnis par regibus ipse, dignus Alexander papali sede, repleti muneribus largis a sancta matre receptis ad proprium rediistis iter diversa petentes. Utque patri fecere vale de more beato et sacra totus discessit cetus ab urbe, pro commissorum venia Fredericus habenda, ut Sanctam redimat Terram proficiscitur. at nunc historie alterius cui cedimus inchoat ordo deque suis gestis non ulteriora canemus.

Quomodo dominus dux alacriter receptus fuit Venetiis. Ipse quoque ad Venetam remeans dux inclitus urbem scriptaque grata ferens, sumptorum pignus honorum, a populo et primis est leta fronte receptus. Nunc quoque tot donis letatur terra receptis dumque fluet circum pontus, letabitur olim. Fine dato nostris digne tibi sumpto libellis, o pater et fili cum sancto flamine, grates, et tibi quem nostro bis sensimus esse favori, Marce sacer, sumpto pro munere dentur honores.

Venetiane pacis inter Ecclesiam et imperatorem Castellani Bassanensis liber secundus feliciter explicit. Deo gratias. Amen.

Recommendatio operis per auctorem strenuo viro domino Francisco Dandulo inclito duci Venetiarum. Accipe, Dandulea Venetum dux inclite prole, quem fecere ducem genus et sapientia, mores, eloquium, virtus, multa experientia recti, hoc, Francisce, mei munus non grande libelli exterius, tamen intus habens pregrandia sceptro a dominis mundi merito data dona ducali. Hoc ego Bassani, quod do tibi, natus amena in patria et toto cum munere suscipe vatem, quippe tuo patrieque tue felicis honori Castellanus amans felicia carmina dono.

Hic ponit auctor locum et tempus quo dictam historiam scripsit et ea approbat per epithaphium domini Sebastiani Ziani tunc incliti ducis Venetiarum. Hanc ego veridicam dum scripsi Carmine pacem in tutis Venetum laribus, centesimus annus quatuor adiunctis et quinquaginta fluebat prescripte post gesta rei, velut infera clari metra ducis tumulo, qui post obit inde per annum, cenobio sancti testantur sculpta Georgi.

Epitaphium illustris viri domini Sebastiani Ziani ducis incliti Venetiarum. Hic dux egregius sapiens dives cinerescit, vivit cum Christo, mundo sua fama nitescit, Sebastianus vocitatus in orbe Zianus. Cum papa princeps clerus plebs hunc recolebat, iustus purus castus mitis cuique placebat, consilio pollens, bona plantans et mala tollens, robur amicorum, patrie lux, spes miserorum et flos cunctorum dux electus Venetorum. Binos coniunxit gladios et Marte refulsit eloquium sensus bonitas clementia census isti parebat, nulla virtute carebat. Anno milleno centeno septuageno octavo aprili situs est hic morte senili huncque dies plenus lacrimis rapuit duodenus.

Deo gratias, amen, sis nobis, Christe, iuvamen.